Değişiklik ne getiriyor?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelikte kapsamlı bir değişiklik yaptı. Düzenleme 12 Ağustos 2026 tarihli ve 33338 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
Değişiklik dört başlıkta toplanabilir: tanımların yeniden yazılması, fenni mesuliyetin inşaat mühendisine bağlanması, patlayıcı ile yıkımda görevli mühendislerin şantiyede bulunma zorunluluğu ve yüksek yapıların yıkımına ilişkin yeni bir bölüm eklenmesi.
Kentsel dönüşüm kapsamındaki binalar, riskli yapılar ve yenilenen apartmanlar bakımından doğrudan uygulanacak kurallar söz konusudur.
Kat malikleri ve müteahhitler bakımından değişiklik, yıkım ruhsatı sürecinde hangi mühendisin hangi belgeyi imzalayacağını belirlediği için pratik önem taşımaktadır.
Yürürlük tarihi ikiye bölündü
Yönetmeliğin yürürlük maddesi iki farklı tarih öngörmektedir; bu ayrım gözden kaçırıldığında hangi kuralın uygulanacağı yanlış belirlenebilir.
Değişikliğin 5. maddesiyle 7. maddeye eklenen sekizinci fıkra ile 14 ve 15. maddeleri yayımı tarihinde, yani 12 Ağustos 2026'da yürürlüğe girmiştir.
Diğer hükümlerin tamamı ise yayımı tarihinden bir yıl sonra, yani 12 Ağustos 2027'de yürürlüğe girecektir.
Bu, fenni mesuliyet ve yüksek yapı kurallarının hemen değil, bir yıllık geçiş süresi sonunda uygulanacağı anlamına gelir. Bu süre, sektöre uyum için tanınmıştır.
Hemen yürürlüğe giren tek esaslı hüküm, 6306 sayılı Kanun kapsamında kamu kurum ve kuruluşları marifetiyle yapılacak yıkımlarda müteahhit ve şantiye şefi aranmayacağına ilişkin fıkradır. Bu hâlde yıkım planı hazırlanması gereken tüm yıkımlar için ilgili kamu kurumunca her türlü fenni mesuliyetin üstlenilmesi zorunludur.
Fenni mesuliyet artık inşaat mühendisinde
Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrası yeniden yazıldı. Yeni metne göre bu Yönetmelik kapsamındaki binaların yıkılmasına ilişkin fenni mesuliyet, inşaat mühendisi tarafından üstlenilir.
Ardından bir muafiyet gelmektedir: bina yüksekliği 18,50 metreden az olan binaların yıkımlarında fenni mesuliyet aranmaz. Bina yüksekliği, binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan yüksekliktir.
Ancak bu muafiyet mutlak değildir. Binanın bitişik nizam olması, karma taşıyıcı sisteme sahip olması, yapının planda ve düşeyde yapısal düzensizliği bulunması, sağlık ve eğitim tesis alanı ile kültür veya tabiat varlıklarının yakınında olması ve benzeri risk teşkil edecek durumlarda, ilgili idare 18,50 metrenin altındaki binalar için de fenni mesuliyet arayabilir.
İki hâlde fenni mesuliyet her hâlükârda zorunludur: patlayıcı ile yapılan yıkımlar ve ikiden fazla bodrum katı olan her türlü bina.
Patlayıcı ile yıkımda iki mühendis şantiyede
Patlayıcı ile yapılan yıkımlarda, fenni mesuliyete ilave olarak patlamadan sorumlu mühendis ve ateşleyici görevlendirilir.
Patlatmadan sorumlu mühendis, inşaat, maden, çevre, jeoloji veya jeofizik mühendisliği lisans programlarından mezun olan ve patlayıcı kullanımı konusunda Bakanlığın yetkilendirdiği kurumlarca düzenlenmiş sertifikaya ya da patlayıcı ile yıkım alanında en az tezli yüksek lisans derecesine sahip mühendistir.
Yönetmeliğin 6. maddesine eklenen fıkra açık bir bulunma yükümlülüğü getirmektedir: patlayıcı ile yapılan tüm yıkımlarda, patlatmadan sorumlu mühendis ile müellif birlikte şantiye sahasında bulunur.
Müellif, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 57. maddesinin altıncı fıkrasındaki statik proje müellifliği şartlarını taşıyan, yıkım planını hazırlayan ve sorumluluğunu üstlenen inşaat mühendisidir.
Patlayıcı ile yapılacak yıkımların analiz ve raporlarından müellif ve patlatmadan sorumlu mühendis, görev alanları kapsamında sorumludur.
Yüksek yapılar için yeni bir bölüm
Yönetmeliğe Beşinci Bölüm: Yüksek Yapıların Yıkımına İlişkin Özel Kurallar başlıklı yeni bir bölüm eklendi.
Yüksek yapı tanımı da yeniden yazılmıştır: bina yüksekliği 21,50 metreden veya yapı yüksekliği 30,50 metreden fazla olan binalar yüksek yapıdır. Bina yüksekliği 51,50 metreden veya yapı yüksekliği 60,50 metreden daha yüksek olanlar ise çok yüksek yapıdır.
13/A maddesine göre yüksek yapıların tam ve kısmi yıkımına ilişkin teknik ve idari esaslar EK-5'e göre yürütülür. Toz, titreşim ve gürültü sınır değerleri EK-5 ile çevre ve iş sağlığı güvenliği mevzuatına uygun olarak sağlanır.
Şantiye çevresi perdeleme, örtülü yol ve koruma fanı ile korunur. İş iskelesi öngörülmüşse iç ve dış cephe iskeleleri TS EN 12810 ve TS EN 12811, seyyar erişim ve çalışma kuleleri TS EN 1004-1 standardına uygun seçilir.
13/B maddesi patlayıcı ile yıkımda ek şartlar getirmiştir: patlatmadan sorumlu mühendisin uzmanlığını belgelendirmesi zorunludur, ateşleyicinin (B) sınıfı yeterlik belgesi bulunmalıdır ve meteorolojik şartlar değerlendirilmeden patlatma yapılamaz.
Ruhsat süresi ve akustik rapor
Yönetmeliğin 7. maddesine eklenen cümle, yıkım ruhsatı süresinin uzatılmasına imkân tanımaktadır.
Yapının bitişik nizam olması, yüksek yapı sınıfında olması ve çevre koşullarının makine ile yıkımı zorlaştırması veya mücbir sebeplerin ortaya çıkması hâllerinde; müteahhidin talebi üzerine ve ilgili idarece uygun görülmesi kaydıyla, bir defaya mahsus olmak üzere ruhsat süresi üç aya kadar uzatılabilir.
Akustik rapora ilişkin atıf da güncellendi. Rapor artık Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliğinde belirtilen uzmanlığa sahip kişilerce hazırlanır.
Raporun ekinde eğitim durumunu gösteren belgeler sunulur: diploma, yıkım ve patlatma gibi konularda alınan eğitimleri gösteren belge ve sahip olunan sertifikalar.
İhale sürecindeki kamu yapıları için geçiş hükmü
Yönetmeliğe eklenen Geçici Madde 2, devam eden kamu ihaleleri bakımından bir koruma getirmektedir.
Kamu kurum ve kuruluşlarınca maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihale kararı veya ihale tarihi alınmış ya da ihalesi yapılmış olan, ancak yıkım ruhsatı düzenlenmemiş yapıların ruhsat işlemleri, önceki Yönetmelik hükümlerine göre sonuçlandırılır.
Buradaki ölçüt yıkımın fiilen yapıldığı tarih değil, ihale kararının veya ihale tarihinin alınmış olmasıdır.
Özel kişilerce yaptırılan yıkımlar bakımından böyle bir geçiş hükmü öngörülmemiştir; onlar için ölçüt genel yürürlük tarihidir.
Kat malikleri ve müteahhitler ne yapmalı?
Kentsel dönüşüm kararı almış bir apartmanda ilk soru, binanın bina yüksekliğinin ne olduğudur. 18,50 metrenin altındaki binalarda fenni mesuliyet kural olarak aranmayacaktır; ancak bitişik nizam ise ilgili idare yine de arayabilir.
İkinci soru bodrum kat sayısıdır. İkiden fazla bodrum katı olan binalarda fenni mesuliyet her hâlde zorunludur; bu, sahil bandındaki çok bodrumlu yapılarda sık karşılaşılan bir durumdur.
Üçüncü soru yıkım tekniğidir. Patlayıcı ile yıkım tercih edilecekse müellif, patlatmadan sorumlu mühendis ve ateşleyici birlikte görevlendirilmeli, ilk ikisinin şantiyede bulunması sağlanmalıdır.
Müteahhitle yapılacak sözleşmede bu mühendislik hizmetlerinin kim tarafından ve hangi bedelle karşılanacağının yazılması, sonradan doğacak uyuşmazlıkları önler. Kentsel dönüşüm ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerine ilişkin genel bilgi için gayrimenkul ve kira hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Bir yıllık geçiş süresi, ruhsat başvurusunun zamanlamasını da önemli hâle getirmektedir; 12 Ağustos 2027 öncesinde ve sonrasında farklı kurallar uygulanacaktır.
Kaynaklar
- Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik — 12 Ağustos 2026 tarihli ve 33338 sayılı Resmî Gazete
- Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik — 13 Ekim 2021 tarihli ve 31627 sayılı Resmî Gazete
- 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m. 57/6 (statik proje müellifliği şartları)
Mevzuat metinlerinin güncel hâline mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.