Hangi davalar kapsamda?
TTK m.5/A uyarınca konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk süreci tamamlanmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
Süreç ne kadar sürer?
Arabulucu, görevlendirilmesinden itibaren süreci altı hafta içinde tamamlar; zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir (HUAK m.18/A). Yani en geç sekiz haftada sonuç alınır — dava yoluna göre ciddi bir zaman avantajıdır.
Anlaşma olursa ne olur?
Taraflar anlaşırsa düzenlenen anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi ile ilam niteliğinde belge gücü kazanır. Anlaşma olmazsa son tutanak dava dilekçesine eklenerek dava açılır. Sürecin müzakere stratejisi ve belge hazırlığı, avukat eşliğinde yürütüldüğünde çok daha verimli ilerler.
Başvuru Nasıl Yapılır, Arabulucu Nasıl Belirlenir?
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili yer arabuluculuk bürosuna (adliyelerdeki arabuluculuk merkezlerine) yapılır. Taraflar listeden bir arabulucu üzerinde anlaşabilir; anlaşamazlarsa büro tarafından atama yapılır. İlk toplantı çağrısı taraflara ulaştırılır ve görüşmeler gizlilik ilkesi altında yürütülür — süreçte söylenenler, ileride davada delil olarak kullanılamaz.
Toplantıya Katılmamanın Bedeli
Geçerli mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, son tutanağa yazılır ve açılacak davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur; ayrıca lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu yaptırım, sürecin ciddiyetle yürütülmesini sağlar — davete kayıtsız kalmak ağır bir maliyettir.
Anlaşma Belgesinin Gücü
Görüşmeler anlaşmayla sonuçlanırsa düzenlenen belge, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzalaması hâlinde doğrudan ilam niteliğinde belge sayılır; aksi hâlde icra edilebilirlik şerhi alınarak aynı güce kavuşur. Yani borçlu taraf yükümlülüğünü yerine getirmezse, ayrıca dava açmadan doğrudan ilamlı icra yoluna başvurulabilir. Üzerinde anlaşılan hususlar hakkında yeniden dava açılamaz.
Hangi Uyuşmazlıklar Kapsam Dışı?
Dava şartı arabuluculuk, konusu para alacağı veya tazminat olan ticari davalar içindir. İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir talepleri, iflas ve konkordato süreçleri ile para alacağı dışındaki talepler (örneğin genel kurul kararının iptali) bu zorunluluğun dışındadır. Kapsam değerlendirmesi yanlış yapılırsa dava usulden reddedilebileceğinden, yol haritasının baştan doğru çizilmesi gerekir.
Avukatla Temsilin Avantajı
Arabuluculukta varılan anlaşma bağlayıcı ve kesin nitelik taşıdığından; talep kalemlerinin eksiksiz hesaplanması, faiz ve masrafların dâhil edilmesi ve anlaşma metninin doğru kaleme alınması hayati önem taşır. Müzakere stratejisi ve alternatif senaryolar (anlaşmazlık hâlinde dava ve icra maliyetleri) önceden çalışılmalıdır. Şirketiniz için ticaret hukuku sayfamızdan ön görüşme planlayabilirsiniz.
Uygulama Notları: Masada Güçlü Olmak
Arabuluculuk teknik olarak basit, taktik olarak zorlu bir süreçtir. Deneyimlerimize göre sonucu belirleyen unsurlar şunlardır: hazırlık asimetrisi — dosyasına hâkim taraf, karşı tarafın hesap hatalarını masada yakalar; faiz ve masraf kalemleri — asıl alacak kadar faiz başlangıcı da pazarlığın parçasıdır ve unutulursa anlaşma belgesine sonradan eklenemez; ödeme planının teminatlandırılması — taksitli anlaşmalarda muacceliyet kaydı ve gerekiyorsa ek teminat şarttır, aksi hâlde her taksit için ayrı takip riski doğar. Tüzel kişiler adına katılanların yetki belgesi taşıması, aksi hâlde anlaşmanın bağlayıcılığının tartışmalı hâle gelmesi de gözden kaçan bir ayrıntıdır. Son not: arabuluculukta "anlaşmamak" da meşru bir sonuçtur — kötü bir anlaşma, iyi bir davadan pahalıdır; masaya alternatifinizi (dava maliyeti ve süresi) bilerek oturun.
Ücret ve Masraf Düzeni
Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşamazsa, görüşmelerin kanunda öngörülen ilk bölümüne ilişkin arabulucu ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; bunu aşan süre taraflarca — aksine anlaşma yoksa — eşit ödenir. Anlaşma hâlinde ücret, kural olarak anlaşılan tutar üzerinden tarifeye göre belirlenir ve taraflarca paylaşılır. Dava yoluna kıyasla harç, bilirkişi ve yıllara yayılan yargılama giderlerinin bulunmaması, arabuluculuğu özellikle orta ölçekli ticari alacaklar için maliyet-etkin kılar.
Görüşme Öncesi Kontrol Listesi
Arabuluculuk masasına oturmadan önce:
- Alacağın dayanağı: sözleşme, fatura, cari hesap ekstresi, mutabakatlar
- Faiz başlangıç tarihi ve oranı hesaplanmış mı?
- Kabul edilebilir alt sınır ve taksit senaryoları belirlendi mi?
- Karşı tarafın ödeme gücüne ilişkin bilgiler (mal varlığı, ticari itibar)
- Anlaşmazlık hâlinde dava ve icra maliyet projeksiyonu
Bu hazırlık, görüşmeyi pazarlıktan stratejiye dönüştürür; şirketinize özel değerlendirme için ticaret hukuku sayfamızdan bize ulaşın.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A (7155 sayılı Kanun ile eklendi; 01.01.2019'da yürürlüğe girdi) — mevzuat.gov.tr
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A (dava şartı arabuluculuğun usulü)
Mevzuat metinlerinin güncel hâline mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.