Madde neyi düzenliyor?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 80. maddesi, beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması sonucunda elde edilen genetik inceleme sonuçlarının akıbetini düzenler. Maddenin ikinci fıkrası 7589 sayılı Kanunun 14. maddesiyle değiştirilmiş ve maddeye üç yeni fıkra eklenmiştir.
Değişiklik 31 Temmuz 2026 tarihli, 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Düzenleme iki soruya cevap vermektedir: bu veriler nerede ve ne kadar saklanır, hangi hâllerde imha edilir. Ayrıca kişiye silme talebinde bulunma hakkı tanınmıştır.
Sonuçlar nerede tutuluyor?
Yeni ikinci fıkraya göre inceleme sonuçları, kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde mahsus bir sisteme kaydedilir. Bunun bir örneği ise dosyasında delil olarak saklanmak üzere soruşturma veya kovuşturma makamına gönderilir.
Yani veri iki ayrı yerde bulunur: kimliksizleştirilmiş hâliyle merkezî bir sistemde ve dosyada delil olarak. İmha kuralları her ikisini de kapsamaktadır.
Sistemin kurulmasına, saklamaya ve imhaya ilişkin usul ve esasların, Adalet Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ayrıca düzenlenmiştir.
İmha ne zaman yapılır?
Madde iki ayrı imha rejimi öngörmektedir ve ayrım dosyanın nasıl sonuçlandığına göre yapılır.
Derhâl imha gereken hâller şunlardır: kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi. Bu hâllerde kayıtlar gecikmeksizin yok edilir.
Diğer hâllerde ise imha, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle yapılır.
İmhanın usulü de belirlenmiştir: kayıtlar Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilir ve bu husus, dosyasında muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir. Tutanak şartı, imhanın sonradan denetlenebilmesini sağlar.
Süre dolmadan silinmesi istenebilir mi?
Evet. Maddenin getirdiği en önemli hak budur. Bilgisi sisteme kaydedilen kişi, imha süresi içinde hâkim veya mahkemeden bu bilgilerin silinmesini talep edebilir.
Talep iki gerekçeden birine dayandırılır: kişisel verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması.
Madde bu iki ölçütü tanımlamamıştır; dolayısıyla değerlendirme somut olaya göre yapılacaktır. Talebin, verinin hangi soruşturmada hangi amaçla alındığı ve o amacın hâlen devam edip etmediği üzerinden gerekçelendirilmesi beklenir.
Yirmi yıllık sürenin uzunluğu dikkate alındığında, bu talep yolu pratikte maddenin en çok kullanılacak kısmı olabilir.
Kayıtlar hangi amaçla kullanılabilir?
Eklenen üçüncü fıkra, kullanım amacını sınırlandırmaktadır. Sisteme kaydedilen bilgiler, yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında maddî gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla ve mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararıyla kullanılabilir.
İki sınır birlikte aranır: yürüyen bir dosya bulunmalı ve karar alınmalıdır. Kayıtların bu çerçeve dışında kullanılması maddenin kapsamı dışındadır.
Karara karşı başvuru yolları da gösterilmiştir: mahkeme veya hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna, Cumhuriyet savcısının kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Bu ayrım pratikte önemlidir; savcılık kararına itiraz edilecek merci ile mahkeme kararına itiraz merci farklıdır.
Şüpheli ve sanık bakımından pratik sonuçlar
Birinci sonuç, dosyanın beraatle veya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanması hâlinde imhanın talebe bağlı olmadığıdır; kanun derhâl imhayı emretmektedir. Buna karşılık imhanın fiilen yapılıp yapılmadığı, dosyadaki tutanaktan kontrol edilebilir.
İkinci sonuç, mahkûmiyetle sonuçlanan dosyalarda yirmi yıllık sürenin işleyeceğidir. Bu süre içinde silme talebi ancak amacın ortadan kalkması veya haklı neden gerekçesiyle mümkündür.
Üçüncü sonuç, örnek alma aşamasına ilişkindir. Beden muayenesi ve örnek alınması Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 75 ve devamı maddelerindeki şartlara tabidir; usulüne aykırı alınan bir örneğin sonucu, delil değerlendirmesi bakımından ayrıca tartışılır.
Soruşturma aşamasındaki haklar için ifade ve gözaltı yazımızı, alandaki çalışmalarımız için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Yönetmelik beklenirken
Maddenin dördüncü fıkrası, inceleme sonuçlarının sistemde kaydedilmesi, saklanması ve imhası ile bu kayıtlardan yararlanmaya ilişkin esas ve usullerin Adalet Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirleneceğini öngörmektedir.
Bu, kanun hükmünün uygulanabilmesi için ikincil düzenlemeye ihtiyaç duyulduğunu gösterir. Sistemin teknik işleyişi, silme taleplerinin nasıl karşılanacağı ve tutanağın içeriği gibi ayrıntılar bu yönetmelikle netleşecektir.
Kanun hükmü yürürlükte olduğundan, silme talebinde bulunma hakkı yönetmelik beklenmeksizin kullanılabilir; talep hâkim veya mahkemeye yöneltilir.
Kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.80 (7589 sayılı Kanunun 14. maddesiyle değişik) — mevzuat.gov.tr
- 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun — 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete
- 5271 sayılı Kanun m.75-78 (beden muayenesi ve örnek alma)
Mevzuat metinlerinin güncel hâline mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.